AI VÀ CÚ CẢNH TỈNH TỪ CỰU GIÁM ĐỐC GOOGLE

Thaiphamacademy.com

Ngày 16 tháng 8, 2025, cCựu giám đốc Google, ông Jad Tarifi, người từng sáng lập nhóm AI tạo sinh đầu tiên tại công ty này, vừa gây chấn động khi đưa ra một tuyên bố thẳng thắn: học những ngành truyền thống như luật, y khoa hay thậm chí tiến sĩ đang ngày càng trở thành một sự lãng phí thời gian, bởi tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo sẽ khiến những gì học được nhanh chóng trở nên lỗi thời trước khi sinh viên kịp tốt nghiệp.

Trong cuộc phỏng vấn với Business Insider, Tarifi cho biết rằng một chương trình tiến sĩ thường kéo dài 5–7 năm, nhưng trong khoảng thời gian đó, AI đã có thể giải quyết hầu hết những vấn đề mà sinh viên định nghiên cứu. Ông nhấn mạnh: “Không ai nên làm tiến sĩ trừ khi họ thực sự bị ám ảnh với ngành đó. Bởi vì học PhD đồng nghĩa với hy sinh 5 năm cuộc đời và rất nhiều đau đớn.” Chính bản thân ông từng nhận bằng tiến sĩ AI từ năm 2012, nhưng nhìn vào tốc độ phát triển hôm nay, ông cho rằng một chương trình học kéo dài như vậy sẽ khó còn phù hợp.

Không chỉ nhắm đến tiến sĩ, Tarifi còn thẳng thừng cho rằng y khoa và luật pháp — những ngành vốn được xem là bảo đảm sự nghiệp — đang đối diện nguy cơ bị AI làm lu mờ. Ông nhận xét rằng các trường y ngày nay vẫn nặng về học thuộc lòng, trong khi thực tế bệnh viện lại cần sự thích ứng nhanh với công nghệ mới. Tương tự, ngành luật vốn dựa vào khả năng tra cứu và ghi nhớ các điều khoản pháp lý, nhưng nay AI có thể đọc, phân tích hàng ngàn văn bản luật trong tích tắc, khiến những kỹ năng đó trở nên kém giá trị.

Nhận định của Tarifi không đơn độc. Nhiều nhà lãnh đạo công nghệ khác, trong đó có cả Mark Zuckerberg hay Sam Altman, cũng từng nhấn mạnh rằng đại học ngày nay không còn chuẩn bị tốt cho công việc thực tế, trong khi chi phí học phí và gánh nặng nợ vay ngày càng cao. Sam Altman thậm chí cho rằng các mô hình AI như GPT-5 đã đạt đến trình độ tương đương chuyên gia tiến sĩ trong nhiều lĩnh vực, đặt ra câu hỏi lớn cho giá trị của việc học dài hạn theo cách cũ.

Tuy nhiên, phản ứng từ cộng đồng lại không hề nhẹ nhàng. Trên nhiều diễn đàn, nhiều người chỉ trích rằng tuyên bố này có thể gây nguy hiểm, nhất là trong bối cảnh xã hội vẫn đang cần thêm bác sĩ, luật sư có đạo đức và trách nhiệm. Một ý kiến phản đối gay gắt: “Điều cuối cùng chúng ta cần là ít bác sĩ hơn, chỉ vì mọi người tin rằng nghề này sẽ bị AI thay thế.” Thực tế, ngành y và luật vẫn tồn tại những rào cản pháp lý, quy định hành nghề và nhu cầu nhân văn mà AI khó lòng vượt qua.

Nhưng dù còn nhiều tranh luận, không thể phủ nhận rằng AI đã chứng minh được sức mạnh vượt bậc trong nhiều lĩnh vực. Trong y khoa, AI đã được chứng minh có thể đọc phim X-quang, MRI, CT Scan để phát hiện ung thư vú hay bệnh về mắt với độ chính xác cao hơn nhiều bác sĩ trong một số trường hợp. AI cũng đang giúp rút ngắn thời gian tìm ra thuốc mới từ hàng chục năm xuống chỉ vài tháng nhờ khả năng phân tích dữ liệu khổng lồ. Trong tâm lý học, chatbot trị liệu cho phép bệnh nhân trò chuyện 24/7, vừa giữ được sự riêng tư vừa tiết kiệm chi phí.

Trong luật pháp, các nền tảng AI như Harvey AI đang được nhiều hãng luật thử nghiệm để rà soát hợp đồng, phân tích tài liệu, hoặc đề xuất chiến lược pháp lý chỉ trong vài phút. Ở một số quốc gia, AI thậm chí còn được dùng làm trợ lý tại tòa, giúp luật sư tìm nhanh các điều khoản và án lệ. Trong giáo dục và nghiên cứu, AI hỗ trợ sinh viên và giảng viên tóm tắt tài liệu, phân tích dữ liệu khoa học, thậm chí gợi ý giả thuyết nghiên cứu mới. MIT ghi nhận rằng năm 2023, có tới 70% nghiên cứu sinh tiến sĩ AI chọn rời bỏ giảng đường để gia nhập các công ty tư nhân, so với bác sĩ tâm lý, nhiều người có thể chia sẻ thẳng với AI để nhận tư vấn, vừa giữ được sự riêng tư, vừa nhận được câu trả lời tức thì. Trong luật và y, AI có thể tra cứu dữ liệu hàng triệu văn bản pháp lý hay nghiên cứu y khoa chỉ trong vài giây, giúp đưa ra gợi ý chẩn đoán, chiến lược bào chữa hay lập luận chỉ 20% cách đây hai thập kỷ. Điều này cho thấy giá trị ứng dụng thực tiễn của AI đang vượt xa mô hình giáo dục truyền thống.

Điểm đáng chú ý là AI hiện nay không chỉ dừng ở vai trò công cụ, mà đã thực sự trở thành nguồn tri thức “đa ngành”. Người dùng có thể trò chuyện với AI như với một chuyên gia có trình độ tiến sĩ trong bất kỳ lĩnh vực nào — từ y học, luật, kinh tế cho tới tâm lý học. Thay vì phải tốn tiền gặp pháp lý với tốc độ mà con người khó bì kịp.

Trước thực tế ấy, ông Tarifi khuyến nghị giới trẻ nên thay đổi chiến lược. Nếu vẫn theo ngành y, hãy coi AI như một công cụ hỗ trợ thay vì đối thủ: bác sĩ của tương lai không chỉ giỏi y khoa mà còn phải biết ứng dụng AI để chẩn đoán và điều trị hiệu quả hơn. Nếu chọn ngành luật, hãy hướng đến vai trò “người định hướng chiến lược và đạo đức pháp lý”, bởi AI có thể tra luật nhanh, nhưng khả năng thương lượng, xử lý tình huống xã hội và giao tiếp nhân văn vẫn là thế mạnh của con người. Với những ai thực sự đam mê học thuật, tiến sĩ vẫn có chỗ đứng, nhưng nên chọn các lĩnh vực liên ngành nơi AI chưa thống trị, như AI trong sinh học, năng lượng sạch hay trí tuệ nhân tạo đạo đức. Và trên hết, Tarifi nhấn mạnh rằng điều quan trọng trong tương lai không nằm ở việc sưu tầm bằng cấp, mà là nuôi dưỡng tư duy độc đáo, trí tuệ cảm xúc và khả năng xây dựng mối quan hệ nhân văn.

Tóm lại, trí tuệ nhân tạo không phải là lời tuyên án khai tử giáo dục truyền thống, nhưng là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ. Thế giới đã bước sang một giai đoạn mới, nơi mà tri thức lỗi thời nhanh chóng, còn kỹ năng thích ứng, tư duy sáng tạo và phẩm chất con người trở thành lợi thế cạnh tranh bền vững. Bằng cấp vẫn có giá trị, nhưng nếu không biết kết hợp nó với sức mạnh của AI, người trẻ sẽ dễ dàng bị bỏ lại phía sau. Thay vì sợ hãi, hãy xem AI là đòn bẩy để vươn lên, và biến chính mình thành người dẫn đầu trong kỷ nguyên mới.